جمعه, 11 آبان 1397 ساعت 23:00

حمله ویلاسازان به قلعه اسماعیلیان

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

اکرم رضائی نژاد

عصراقتصاد: وقتی اسم قلعه الموت به گوش می رسد، دوران پرهیاهوی زندگی حسن صباح در ذهن تداعی می شود. این قلعه نظامی در استان قزوین و در منطقه الموت و روستای گازرخان واقع شده که روزگارانی قدیم به عنوان دژ تسخیر ناپذیر، مقر فرمانروایی اسماعیلیان بوده است.

قلعه الموت بین مردم بومی به" قلعه حسن صباح " معروف است، به این دلیل که حسن صباح در قرن پنجم قمری این دژ را به خاطر موقعیت استراژیک آن به همراه عده ای از یارانش به عنوان پایگاه دفاعی در برابر خلفای عباسی انتخاب کرده بود و در مدت اقامت آنها، بارها و بارها حمله به این قلعه ناموفق بوده و درسالیان بعد این دژ در زیر خروارها خاک مدفون شده بود.

این قلعه در سال 1381 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده اما برای ثبت جهانی با مشکلاتی مواجه شده است.

حمیده چوبک، مدیر پایگاه میراث فرهنگی  الموت با اشاره به این‌که از سال 1380در منطقه الموت وظیفه  کاوش‌، حفاظت و مدیریت منظر فرهنگی  قلعه را بر عهده دارد، درخصوص ثبت جهانی این قلعه می گوید: این منطقه مهم تاریخی دارای جایگاه ارزشی مذهبی، تاریخی، فرهنگی و طبیعی بود که در فهرست موقت میراث جهانی به ثبت رسیده ولی متاسفانه  به علت مشکلات و چالش‌های موجود در منطقه ارسال پرونده اصلی این منظر فرهنگی برای ثبت در میراث جهانی با مشکلاتی مواجه است.

چوبک دخل و تصرف در عرصه و حریم و بی‌توجهی به ضوابط تعیین شده را یکی از دلایل به تعویق افتادن ثبت جهانی این منطقه دانسته و اظهار می کند: علی‌رغم ابلاغ و پیگیری‌های قانونی هنوز نتیجه قابل قبولی حاصل نشده. باغ تاریخی صفری بسیار ارزشمند بوده که بر اساس مطالعات انجام شده زیر این باغ آثار ارزشمندی وجود دارد. اما همانطور که گفته شد عدم رعایت ضوابط ساخت‌و‌ساز در عرصه و حریم این منطقه ثبت جهانی الموت را با مشکل مواجه کرده است.

به گفته سرپرست کاوش باستان شناسی الموت، این قلعه توسط حسن صباح ساخته شد و تاریخ مهم و ارزشمند اسماعیلیان را در خود دارد. منظر فرهنگی الموت در فهرست موقت میراث جهانی ثبت شده اما ویلاسازی ها و باغ سازی ها که در دهه 80 روی بلندای الموت شروع شد اجازه نمی دهد تا پای «حسن صباح» از پاییز الموت در قزوین به بهار یونسکو برسد و منظر فرهنگی الموت به ثبت جهانی برسد.

مدیر پایگاه میراث فرهنگی الموت ضمن اشاره به این‌که براساس ضوابط عرصه و حریم کشتی که قبلا وجود داشته بلامانع بوده اما گسترش آن باید محدود باشد، تاکید می کند: متاسفانه به علت این‌که کشت درخت گیلاس و سودی که عاید مردم می‌شود خیلی بالاست، به عرصه و حریم منطقه تجاوز و درخت‌کاری‌های بیشماری انجام شده و بخاطر سیراب کردن درخت گیلاس که نیاز به آب فراوان دارد، منبع‌ها و حوضچه‌های آب در عرصه و حریم ایجاد و آبیاری در پا قلعه باعث رانش خاک پیرامون آن شده که در دراز مدت مشکلاتی را بوجود خواهد آورد.

وی با تاکید بر این‌که میراث فرهنگی مانع کشت نبوده ولی درخواست آبیاری قطره‌ای داشته، تصریح می کند: طبق مقررات جهاد کشاورزی، مردم باید متقاضی آبیاری قطره‌ای شوند؛ اما در زمانی که طرح‌های بالادست  و سرمایه ملی مطرح است باید امکانات و تسهیلاتی  در اختیار مردم قرار بگیرد تا علاوه بر حفظ منافع مردم، میراث فرهنگی هم حفاظت شود.

به گفته مدیرپایگاه میراث فرهنگی الموت، عرصه تنها بناها و معماری نیست و در حقیقت عیانی است، عرصه  گسترش مرتبط،  زمینه و بستری است که اثر تاریخی در بر روی آن قرار دارد.

چوبک همچنین یادآور می شود: برخی از اهالی روستا مدعی مالکیت بر زمین‌های این منطقه هستند، که برای تطبیق عرصه، گمانه‌زنی و مشخص شد که فرضیه میراث فرهنگی درست بوده و  گورستان کهن منطقه الموت هم سند این موضوع است.

بنابراین آن طور که سرپرست كاوش هاي باستان شناسي الموت می گوید: تلاش هاي قانوني پايگاه ميراث فرهنگي الموت هم نتوانست عرصه و حريم منظري الموت را از باغ - ويلاسازي ها نجات بدهد . به این ترتیب پرونده منظر فرهنگي الموت نتوانست از فهرست موقت ميراث جهاني خارج و راهي ثبت در فهرست جهاني يونسكو شود.

گویا شروع ویلاسازی ها از صدور مجوز سازمان ميراث فرهنگي براي ايجاد بومگردي ها در گازرخان در اواسط دهه 80 بوده است. روستائيان از این طرح استقبال کردند و به تدریج روي خانه ها، طبقاتي مجزا براي گردشگران ساختند و اکنون کم کم به سمت قلعه می روند و ویلا می سازند.

مدیر پایگاه میراث فرهنگی الموت با گلایه از برخی مسئولان و نهادهای استانی می گوید: نهاد مسئول با گرفتن مبلغي بيش از 5 ميليون تومان از هر كشاورز، زمين هاي بالاي كوه را به آنها واگذار كرده است. مگر اين كوه ها جزو منابع طبيعي نيستند؟ اما چرا به محض اینكه يك كشاورز و باغدار ادعا مي كند كه زمين اين محدوده براي اوست، فورا به او مجوز مي دهند؟ در دولت احمدي نژاد براحتي به آنها مجوز دادند تا هر جا دلشان خواست کشاورزی کنند.

به گفته چوبک ، يك دهه پيش 12 مستثنيات در الموت وجود داشت، اما اهالي براساس عرفي كه داشتند، زمين ها و وصخره هاي اطراف را تقسيم كردند و براساس همان عرف توانستند از دادگاه حكم بگيرند. در حالي كه قرار بود اين عرصه ها غير از مستثنيات، دراختيار ميراث فرهنگي قرار بگيرد. با توجه به اینکه اين عرصه و حريم مصوب و اعلام قانوني حقوقي شده است، بايد به عنوان يك قانون بالا دستي اجرا مي شد و دادگاه راي جديد نمي داد اما دادگاه راي را پس از بررسي پرونده به نفع اهالي صادر کرد.

این مشكلات به همين جا ختم نمي شود. ويلاسازان به دنبال ساخت جاده روي صخره هاي مشرف به قلعه حسن صباح براي رسيدن به ويلاهايشان هستند که گویا تقریبا برای دریافت مجوز نیز موفق بوده اند. با این حال هنوز میراث فرهنگی برای متوقف کردن آنها تلاش می کند.

سرپرست كاوش هاي باستان شناسي الموت با اشاره به متون تاریخی و تاکید بر اهمیت حفاظت از حریم این قلعه می گوید: دژ حسن صباح، دارالملک الموت و مرکز فرمانروائی دولت نزاریان ایران بوده و گفته می شود یکی از ملوک جستانی از زندیان علوی در سال ۲۴۶ هجری قمری به نام الداعی الی الحق حسن بن زید بر کوهی در دره الموت دژی بنا کرد که همان دژ حسن صباح است.

حسن صباح، رهبر فرقه نزاریه اسماعیلیان در ایران، در سال ۴۸۳ هجری قمری به سه هزار دینار، دژ الموت را از مهدی علوی زیدی با آمیزه افسانه، خریداری کرد و به مرمت و نوسازی بنای قلعه پرداخت. حسن صباح استحکامات دژ را تعمیر و مخازن و منابع تأمین آب را اصلاح کرد، همچنین شبکه آبیاری و کشت غلات را در دره الموت گسترش داد و درختان بسیار در آن کاشت.

به گفته این باستان شناس، پس از حسن صباح تا سقوط الموت با یورش مغول ها به فرمانروائی هلاکوخان وتسلیم اسماعیلیان درزمان آخرین فرمانروای اسماعیلی رکن الدین خورشاه درسال ۶۵۴ هجری قمری هفت تن از جانشینان حسن صباح برای مدت ۱۷۵ سال درالموت فرمانروائی داشتند. کاوش ها حاکی از انجام تغییرات معماری در این کاخ دژ در این سال ها است.

وی ادامه می دهد: پس ازسقوط الموت این کاخ دژ باشکوه به شدت ویران وغارت شد ، در دوره تیموری (فرمانروایی آل مرعشی) و دردوره صفوی از این دژ به عنوان تبعیدگاه مخالفان استفاده شده و در متون از آن به نام فراموشخانه یاد شده است .

قلعه الموت از جمله مشهورترین قلعه های کشور است که در شمال شرقی دهکده گازرخان قزوین و بر فراز کوهی با ارتفاع نزدیک به 2100 متر از سطح دریا که به پرتگاهی مخوف مشرف است قرار دارد. صخره های سرخ و خاکستری رنگ اطراف قلعه از شمال شرقی به جنوب غربی کشیده شده اند.  پیچ و خم ها، گردنه ها، پستی و بلندی ها، باغ ها، رودها، تاکستان ها، کوه ها و گلهای رنگارنگ دست به دست هم دادن تا زیبایی های طبیعت را در این منطقه به رخ بکشند.

این قلعه از شاهکارهای مهندسی بوده و استراتژیک و طراحی ان به نحوی بوده که یکی از غیرقابل نفوذ ترین قلاع بوده و هم اکنون یکی از جاذبه های گردشگری الموت و دیدنی های الموت به شمار می آید.

 

 

خواندن 208 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395